Ακουστικά Βοηθήματα: Υπηρεσία Υγείας ή Εμπορική Συναλλαγή;

Η ακοή και η όραση είναι οι αισθήσεις που μας κρατάνε σε επαφή με το περιβάλλον. Η ακοή αναπτύσσεται πολύ νωρίς στην ανθρώπινη ζωή. Ο μηχανισμός της ακοής είναι αναπτυγμένος με το τέλος του τέταρτου μήνα κύησης, ώστε το έμβρυο να ακούει ήχους πριν ακόμα γεννηθεί!!! Οι φωνές των αγαπημένων μας, η μουσική, οι ήχοι της φύσης, είναι όλα δώρα της ακοής μας. Η απώλεια της ακοής αφαιρεί ευχαρίστηση από τη ζωή του ανθρώπου, δημιουργεί δυσκολίες στην επικοινωνία, και ψυχολογική πίεση στο άτομο και την οικογένειά του. Η βαρηκοΐα είναι η πιο συχνή πάθηση, και επηρεάζει ανθρώπους κάθε ηλικίας, φυλής, και κοινωνικοοικονομικής κλίμακας. Περίπου 17 στα 1000 παιδιά κάτω των 18 ετών έχουν μόνιμη βαρηκοΐα. Η συχνότητα αυξάνει με την ηλικία: 31.4% των ατόμων πάνω από 65 ετών έχουν βαρηκοΐα. Η βαρηκοΐα μπορεί να είναι κληρονομική, αποτέλεσμα γήρανσης (πρεσβυακουσία), και να προέλθει από ασθένεια, τραύμα, ή μακροχρόνια έκθεση σε βλαβερό θόρυβο και φάρμακα. Ο βαθμός βαρηκοΐας μπορεί να κυμαίνεται από ελαφρά απώλεια ακοής μέχρι πλήρη κώφωση. Υπάρχουν τύποι βαρηκοΐας που επιδέχονται ιατρική παρέμβαση (όταν υπάρχει παράγοντας αγωγιμότητας), και η νευροαισθητήρια βαρηκοΐα που βελτιώνεται μόνο με τη χρήση ακουστικών βοηθημάτων. Άτομα με μόνιμη βαρηκοΐα συνήθως αντιμετωπίζουν δυσκολίες και περιορισμούς στην καθημερινότητά τους, όπως:

  • Δυσκολία να ακούσουν όταν ο συνομιλητής μιλά σιγανά ή όταν δεν βλέπουν το πρόσωπο του συνομιλητή.
  • Δυσκολία να παρακολουθήσουν συζητήσεις, ειδικά όταν υπάρχει γενικός θόρυβος.
  • Δυσκολία να ακούσουν το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση σε φυσιολογική ένταση.
  • Κούραση και εκνευρισμό που προκαλείται από τη δυσκολία να ακούσουν, ή παρεξηγήσεις όταν δεν ακούνε καθαρά.
  • Ένταση με τα πρόσωπα του περιβάλλοντός τους λόγω της αυξημένης προσπάθειας που χρειάζεται για να επικοινωνήσουν με το βαρήκοο άτομο.

Οι βαρηκοΐα έχει κοινωνικές, εργασιακές, και ψυχολογικές επιπτώσεις. Το άτομο με απώλεια ακοής αντιμετωπίζει δυσκολία να συμμετέχει ενεργά σε συζητήσεις, και οδηγείται στην κοινωνική απομόνωση και την απομάκρυνση από το περιβάλλον του. Με τη χρήση του ακουστικού βοηθήματος μπορεί το άτομο να ενταχτεί πιο ενεργά στις δραστηριότητες του περιβάλλοντός του και να απολαμβάνει τις μικρές χαρές της καθημερινότητας με πληρότητα.

Παρ’ όλο που η συχνότητα της βαρηκοΐας είναι υψηλότερη στις ηλικίες πάνω από τα 65, ένα στα έξι άτομα 41-59 χρονών έχουν βαρηκοΐα. Συνολικά τα 2/3 των ατόμων με βαρηκοΐα είναι κάτω από το όριο συνταξιοδότησης. Εργαζόμενοι με βαρηκοΐα που δεν φορούν ακουστικά πληρώνονται κατά μέσο όρο από €680 λιγότερο το χρόνο (για άτομα με ελαφριά βαρηκοΐα), έως €15600 λιγότερο το χρόνο λιγότερο για άτομα με σοβαρή βαρηκοΐα. Ωστόσο, η έρευνα έδειξε ότι αυτή η διαφορά στις αποδοχές μπορεί να μειωθεί στο μισό αν κάποιος χρησιμοποιεί ακουστικό βαρηκοΐας.

Αρκετοί άνθρωποι ντρέπονται να παραδεχτούν ότι έχουν απώλεια ακοής και πιθανόν να χρειάζονται ακουστικά. Μπορεί να πιστεύουν λανθασμένα ότι το ακουστικό τους κάνει να φαίνονται διαφορετικοί ή λιγότερο ικανοί να αποδώσουν όσο και οι συνάδελφοί τους. «Αν δεν ανταποκρίνεστε επειδή δεν ακούτε καλά, θα είστε πολύ πιο αξιοπρόσεκτοι από ένα μοντέρνο ακουστικό βοήθημα στο αυτί σας», επισημαίνει η Δρ. Χρυσούλα Θώδη, Ακοουολόγος. Η Δρ. Θώδη τονίζει ότι στο χώρο δουλειάς η ικανότητα επικοινωνίας είναι πολύ σημαντική, ιδιαίτερα όταν πρόκειται να καταλάβει κανείς τι ζητούν οι συνάδελφοι ή οι πελάτες του. Απεναντίας, η σωστή επιλογή και εφαρμογή του ακουστικού βοηθήματος μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την δυνατότητα ακοής και επικοινωνίας στην κοινωνική δραστηριότητα, και την απόδοση του εργαζομένου στην εργασία του. Ταυτόχρονα με τη σωστή εφαρμογή του ακουστικού βοηθήματος, είναι πολύ σημαντική η ολοκληρωμένη συμβουλευτική στήριξη και παρακολούθηση ώστε το ακουστικό βοήθημα να ανταποκριθεί στις ιδιαίτερες ανάγκες ακοής και επικοινωνίας του χρήστη.

Από τη στιγμή που το άτομο αναγνωρίζει δυσκολίες στην επικοινωνία λόγω βαρηκοΐας, πρέπει να απευθυνθεί σε ειδικό ώστε να γίνει αξιολόγηση ακουστικής λειτουργίας. Μερικές πολύ σημαντικές ερωτήσεις που πρέπει να απαντηθούν είναι:

Υπάρχουν ιατρικές ή χειρουργικές λύσεις για να βελτιωθεί η ακοή;

Ο πλήρης ακουολογικός έλεγχος από ειδικό ωτορινολαρυγγολόγο ή ακουολόγο θα μπορέσει να δώσει απάντηση ή κατάλληλη παραπομπή για να είναι σίγουρος ο πάσχων πριν ακόμα εξεταστεί το ενδεχόμενο της αποκατάστασης με ακουστικό βαρηκοΐας. Ο ειδικός ωτορινολαρυγγολόγος θα δώσει την απάντηση αν η βαρηκοΐα είναι ιάσιμη και πώς, ενώ ο ακουολόγος θα επιλέξει και θα εφαρμόσει το ακουστικό βοήθημα.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν τα ακουστικά βαρηκοΐας;

Με βάση τα αποτελέσματα του ελέγχου ακουστικής λειτουργίας, ο ακουολόγος μπορεί να αξιολογήσει αν τα ακουστικά μπορούν να βοηθήσουν. Τα ακουστικά βαρηκοΐας είναι η μόνη δυνατότητα για βελτίωση στην ακοή και στην κατανόηση της ομιλίας ανθρώπων με μόνιμη νευροαισθητήρια βαρηκοΐα. Η λειτουργία των ακουστικών συνίσταται στην ενίσχυση των ήχων ώστε να γίνονται ακουστοί από τον πάσχοντα. Ανάλογα με τον βαθμό και τη μορφή της βαρηκοΐας, η επεξεργασία που πρέπει να γίνει στον ήχο προγραμματίζεται μέσα από ειδικό λογισμικό ώστε να αποδίδεται ο ήχος που απαιτείται σε κάθε περίπτωση. Για τη σωστή επιλογή του ακουστικού, ο ακουολόγος πρέπει να λάβει υπόψη την ακουστική ικανότητα (βαρηκοΐα και κατανόηση της ομιλίας), τις επαγγελματικές και οικογενειακές δραστηριότητες, κινητικές ικανότητες, γενική κατάσταση υγείας, και αισθητικές προτιμήσεις.

Πώς θα αποφασίσω τι είδους ακουστικό χρειάζομαι; Ποιος θα με κατευθύνει στη σωστή απόφαση;

Το ακουστικό βοήθημα είναι εξάρτημα που σχετίζεται άμεσα με την υγεία και την ποιότητα ζωής του ατόμου. Η τεχνολογία εξελίσσεται συνέχεια. Η έρευνα στον τομέα της ακουστικής αποκατάστασης (Aural Rehabilitation) δείχνει ότι χρειάζονται συγκεκριμένες τεχνικές στήριξης του ατόμου που αποφασίζει να χρησιμοποιήσει ακουστικό βοήθημα. Η επιλογή του ακουστικού είναι ένα μόνο βήμα στην πορεία αποκατάστασης. Η συμβουλευτική στον χρήστη ακουστικού, η στήριξη στην πορεία προσαρμογής στη νέα εμπειρία, και ο σχεδιασμός της πορείας αποκατάστασης είναι πτυχές που χρειάζονται ειδική γνώση και εμπειρία. Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη η εφαρμογή ακουστικού βοήθηματος να υποστηρίζεται από άτομα με υψηλή εξειδίκευση, και αυστηρές αρχές δεοντολογίας και ηθικής πρακτικής ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες ακοής και ψυχολογικής στήριξης του νέου χρήστη ακουστικού.

Η σημασία της δεοντολογίας και ηθικής φαίνεται όταν σκεφτούμε ότι η αγορά του ακουστικού είναι και σημαντική εμπορική πράξη, καθώς οι τιμές των ακουστικών βοηθημάτων μπορούν να φτάσουν τις χιλιάδες ευρώ. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου το ακριβότερο ακουστικό δεν είναι απαραίτητα η καλύτερη λύση για τις ανάγκες του συγκεκριμένου χρήστη. Ο επίδοξος χρήστης ακουστικού βασίζεται στις αρχές και στη δεοντολογία του ατόμου που θα επιλέξει, ώστε να γίνει η πιο σωστή επιλογή του ακουστικού βοηθήματος, μέσα από αρχές που διέπουν τη δεοντολογία διεθνών οργανισμών, όπως η Αμερικανική ή η Βρετανική Ακαδημία Ακουολογίας, ή η Αμερικανική Ένωση Λόγου Ομιλίας και Ακοής. Άτομα που ανήκουν σε κάποια από τις διεθνείς οργανώσεις έχουν αναγνωρισμένη κατάρτιση, αλλά δεσμεύονται και από αυστηρές δεοντολογικές και ηθικές αρχές.

Υπάρχουν πολλοί τύποι και κατηγορίες ακουστικών? Τι σημαίνουν όλες οι τεχνολογικές εξελίξεις για την αποκατάσταση της ακοής;

Εκτός από τους τύπους ακουστικών βοηθημάτων, όπως τα διάφορων μεγεθών ενδωτιαία (μέσα στο αυτί), οπισθωτιαία (πίσω από το αυτί), και πιο πρόσφατα τα μικρά πάνω στο αυτί, υπάρχουν και κατηγορίες ανάλογα με τις δυνατότητες και την απόδοση. Βεβαίως η συντριπτική πλειοψηφία των ακουστικών που εφαρμόζονται στις αναπτυγμένες χώρες είναι τα ψηφιακά. Οι περισσότερες εταιρείες ακουστικών συνήθως παράγουν τρείς κατηγορίες ψηφιακών ακουστικών: την οικονομική κατηγορία, την ενδιάμεση, και την υψηλών προδιαγραφών. Τα ακουστικά των οικονομικών κατηγοριών συνήθως έχουν μέχρι 4 κανάλια επεξεργασίας του ήχου, και δεν είναι πολύ αποδοτικά στην κατάπνιξη των θορύβων του περιβάλλοντος. Οι τιμές τους μπορούν να κυμαίνονται μεταξύ €600-€1000. Τα ακουστικά μεσαίας κατηγορίας συνήθως έχουν πάνω από 4-6 κανάλια επεξεργασίας, και είναι πιο αποτελεσματικά στην επεξεργασία των περιβαλλοντικών ήχων. Οι τιμές τους κυμαίνονται μεταξύ €900-1300. Τα ακουστικά με την υψηλότερη τεχνολογία παράγουν πιο φυσικό ήχο, και καταπνίγουν τους περιβαλλοντικούς θορύβους στο βαθμό που είναι τεχνικά δυνατό. Οι τιμές τους ξεκινούν από €1500 και μπορεί να φτάνουν πάνω από €2000. Η ποιότητα του ήχου που παρέχει ένα ακουστικό μπορεί να διαφέρει από κατηγορία σε κατηγορία, και ανάμεσα σε εταιρείες. Παρ’ όλα αυτά, οι 5-6 μεγαλύτερες εταιρείες ακουστικών μπορούν να έχουν ικανοποιητικά αποτελέσματα (με κάποιες εξαιρέσεις) αν η ρύθμιση του ακουστικού γίνει από έμπειρο ακουολόγο. Οι εταιρείες ακουστικών είναι σε συνεχή αναζήτηση του «φυσικού ήχου», που όμως προς το παρόν δεν μπορεί να επιτευχθεί πλήρως, ακόμα και για τα ακουστικά υψηλής τεχνολογίας. Παρ’ όλο που η ποιότητα του ήχου που παρέχουν τα ακουστικά έχει βελτιωθεί σημαντικά, υπάρχουν ακόμα περιθώρια βελτίωσης για όλες τις εταιρείες και τις κατηγορίες ακουστικών. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συνεισφορά του ατόμου που επιλέγει και εφαρμόζει το ακουστικό ώστε να μπορεί να προσαρμόσει τον ήχο ανάλογα με τις ανάγκες του χρήστη, για παράδειγμα να κάνει τις σωστές μετατροπές ώστε ο χρήστης να μην ενοχλείται από συγκεκριμένους ήχους ή σφυρίγματα του ακουστικού.

Τι να περιμένει κάποιος από τα ακουστικά βαρηκοΐας;

Η επιτυχημένη χρήση των ακουστικών απαιτεί χρόνο και υπομονή. Τα ακουστικά δεν αποκαθιστούν πλήρως την ακοή, και δεν εκμηδενίζουν τελείως το θόρυβο του περιβάλλοντος. Μπορούν όμως να βελτιώσουν σημαντικά την ακοή, και να κάνουν την επικοινωνία πιο εύκολη. Η προσαρμογή στη χρήση ακουστικού είναι διαδικασία σταδιακή, που προϋποθέτει να τα χρησιμοποιήσει κάποιος σε διάφορες συνθήκες, για να συνηθίσει να ακούει διάφορους ήχους. Ο ακουολόγος είναι υπεύθυνος να καταστρώσει πρόγραμμα προσαρμογής ώστε ο χρήστης να συνηθίσει το ακουστικό πιο εύκολα, και να βελτιστοποιήσει τη χρήση του. Ο στόχος είναι να χρησιμοποιείται το ακουστικό βοήθημα καθ’ ολόκληρη τη διάρκεια της ημέρας ώστε ο χρήστης να καλύπτει όσο το δυνατόν πιο πολλές ανάγκες επικοινωνίας. Με βάση αυτό το στόχο, η σωστή αντιμετώπιση του ακουστικού βοηθήματος πρέπει να περιλαμβάνει:

  • Δοκιμαστική περίοδο ώστε ο χρήστης να διαπιστώσει αντικειμενικά την βοήθεια που παρέχει το ακουστικό, με δικαίωμα επιστροφής του ακουστικού σε περίπτωση που η βοήθεια δεν είναι ικανοποιητική.
  • Δυνατότητα απεριόριστης δωρεάν τεχνικής υποστήριξης (service)
  • Δυνατότητα του ακουολόγου/ακουολογικού κέντρου να κάνει έγκαιρα και αποτελεσματικά μετατροπές και επισκευές, ώστε να διατηρείται το ακουστικό σε καλή λειτουργία καθ’όλη τη διάρκεια αναμενόμενης λειτουργίας (συνήθως 4-5 χρόνια)
  • Δυνατότητα δανεισμού προσωρινού ακουστικού ισότιμου με το μόνιμο σε περίπτωση που χρειάζονται πάνω από 24 ώρες για κάποια επισκευή.
  • Συγκεκριμένες συμβουλές και στήριξη στον χρήστη ακουστικού και στην οικογένειά του για αλλαγές στο περιβάλλον και στη συμπεριφορά τους ώστε να βελτιστοποιηθεί η επικοινωνία.

Ποια είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν ακουστικά βοηθήματα;

Η επιτυχημένη εφαρμογή του ακουστικού σε συνδυασμό με την εμπεριστατωμένη στήριξη του ατόμου και της οικογένειας μπορούν να ελαχιστοποιήσουν προβλήματα που πιθανά να δημιουργηθούν κατά τη χρήση του ακουστικού. Προβλήματα όπως ενόχληση από θορύβους του περιβάλλοντος, σφυρίγματα του ακουστικού, κούραση λόγω χρήσης, αλλοίωση της αντίληψης της ιδίας φωνής, πόνος κατά τη χρήση του ακουστικού, ή άλλη δυσκολία, μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με κατάλληλες μετατροπές, αλλαγές στον προγραμματισμό, συμβουλευτική ενημέρωση, και υποστήριξη.

Συμπερασματικά, οι αρνητικές επιπτώσεις της βαρηκοΐας είναι πλήρως αντιμετωπίσιμες. Η αξιολόγηση της ακουστικής λειτουργίας, η επιλογή και η εφαρμογή ακουστικών βοηθημάτων, είναι υπηρεσίες υγείας που έχουν άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνική, εργασιακή, και ψυχολογική ισορροπία του ατόμου. Η επιλογή του ειδικού που θα καθοδηγήσει και θα συμπαρασταθεί στον νέο χρήστη ακουστικού βοηθήματος πρέπει να γίνεται με κριτήρια που αγγίζουν όλες τις υπηρεσίες υγείας (προσόντα, εμπειρία, αποδεδειγμένες επιτυχίες). Η απώλεια ακοής είναι πρόβλημα υγείας, άρα και η αποκατάστασή της πρέπει να αντιμετωπίζεται πρώτιστα σαν υπηρεσία υγείας.

Χρυσούλα Θώδη, Δρ. Ακουολόγος
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ευρωπαικό Πανεπιστήμιο Κύπρου
Διευθύντρια, Ακουολογικό Κέντρο Κύπρου

Γιώργος Παναγιώτου, Δρ. Ακουολόγος, Δ/ντής Ακουολογικού Κέντρου Λάρνακας