Απώλεια ακοής σε ενήλικες – συνοδές παθήσεις

Δρ. Χρυσούλα Θώδη, Ακουολόγος
Αν. Καθηγήτρια Ακουολογίας – Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου
Διευθύντρια Ακουολογικού Κέντρου Κύπρου

Η απώλεια ακοής λόγω ηλικίας (πρεσβυακουσία) είναι η τρίτη σε συχνότητα χρόνια πάθηση στους ηλικιωμένους μετά την υπέρταση και την αρθρίτιδα1. Η βαρηκοΐα σε όλες τις ηλικίες μπορεί να σχετίζεται με άλλες χρόνιες παθήσεις, και να επιδεινώνει την ποιότητα ζωής των ασθενών με μείωση της ικανότητας επικοινωνίας. Έγκαιρη αξιολόγηση της ακοής και σωστή παρέμβαση βοηθά ασθενείς και οικογένειες να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά, και βελτιώνει την επικοινωνία ασθενούς-ιατρού.

Χαρακτηριστικά που παρατηρούνται σε άτομα με μόνιμη βαρηκοΐα που δεν αντιμετωπίζεται συμπεριλαμβάνουν:

  • Ευερεθιστότητα, αρνητική στάση, θυμό
  • Κούραση, ένταση, άγχος, κατάθλιψη
  • Αποφυγή και απόσυρση από κοινωνικές συγκεντρώσεις
  • Κοινωνική απόρριψη και μοναξιά
  • Μειωμένη εγρήγορση, αυξημένη πιθανότητα ατυχήματος ή πτώσης
  • Μειωμένη μνήμη και δυνατότητα να μάθει νέες δραστηριότητες
  • Μειωμένη απόδοση στην εργασία
  • Μειωμένη ψυχολογική και συνολική υγεία

Η επικρατούσα μέθοδος αντιμετώπισης της μόνιμης βαρηκοΐας είναι η εφαρμογή ακουστικών βαρηκοΐας. Η σύγχρονη τεχνολογία προσφέρει επιλογές που αποκαθιστούν την επικοινωνία σε πολύ ικανοποιητικό βαθμό, ενώ προσφέρονται και λύσεις για καλύτερη ακοή από την τηλεόραση, το τηλέφωνο, ή άλλα ηχητικά συστήματα. Η ενημέρωση των ασθενών για τις διαθέσιμες επιλογές μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ιδίων και των οικογενειών τους. Σκοπός της παρούσας ανάλυσης είναι να συνοψίσει τις πιο συχνές παθήσεις που συνοδεύουν βαρηκοΐα, για πιο άμεση αναφορά.

Διαβήτης
Άτομα με διαβήτη παρουσιάζουν βαρηκοΐα περίπου δύο φορές συχνότερα από άτομα που δεν έχουν την ασθένεια. Ενήλικες με επίπεδα σακχάρου στο αίμα υψηλότερα του φυσιολογικού, αλλά όχι αρκετά για διάγνωση διαβήτη, είχαν 30% περισσότερη πιθανότητα να παρουσιάζουν βαρηκοΐα. Ο συσχετισμός διαβήτη και απώλειας ακοής παρουσιάζεται ακόμα και σε ηλικίες 30-40 ετών και σχετίζεται με βλάβες στο κυκλοφοριακό ή στο νευρικό σύστημα του έσω ωτός. Ανατομικές μελέτες έδειξαν σκλήρυνση της έσω ακουστικής αρτηρίας, πάχυνση των αγγείων στην αγγειώδη ταινία, ατροφία του σπειροειδούς γαγγλίου, απώλεια έξω τριχωτών κυττάρων στην πρώτη στροφή του κοχλία και απομυελίνωση του ακουστικού νεύρου2. Οι παθολογικές αλλαγές εξηγούν την φύση της βαρηκοΐας σε άτομα με διαβήτη: νευροαισθητήρια, κυρίως στις υψηλές συχνότητες. Ενώ σήμερα η παραπομπή ασθενών με διαβήτη για έλεγχο όρασης είναι ρουτίνα, ο έλεγχος της ακοής γίνεται σποραδικά με αποτέλεσμα η βαρηκοΐα να μην εντοπίζεται έγκαιρα σε αυτούς τους ασθενείς. Η συσχέτιση διαβήτη με απώλεια ακοής καθιστά αναγκαία την παραπομπή για έλεγχο ακοής όλων των ασθενών με επίπεδα γλυκόζης υψηλότερα του φυσιολογικού, για να αποφεύγονται οι επιπτώσεις τη βαρηκοΐας στην ποιότητα ζωής τους.

Καρδιοπάθεια-κυκλοφοριακά προβλήματα
Σύμφωνα με μελετητές από το Πανεπιστήμιο του Γουισκόνσιν η συχνότητα βαρηκοΐας ήταν 54% υψηλότερη σε άτομα με ιστορικό καρδιοπάθειας από τον γενικό πληθυσμό3, και ισχύει κυρίως για γυναίκες. Άτομα που είχαν πάθει έμφραγμα παρουσίαζαν βαρηκοΐα σε ποσοστό 80%. Άτομα που ασκούνται μια φορά την εβδομάδα έχουν 32% μικρότερη πιθανότητα βαρηκοΐας σε σχέση με άτομα που ακολουθούσαν καθιστική ζωή4.

Λήψη ωτοτοξικών φαρμάκων
Υπάρχουν πάνω από 200 φάρμακα που χαρακτηρίζονται ωτοτοξικά γιατί επηρεάζουν τη λειτουργία του ακουστικού συστήματος. Οι ουσίες αυτές προκαλούν μόνιμες αλλοιώσες ή προσωρινή απώλεια ακοής, ανάλογα με τη δόση και τη διάρκεια της χορηγίας. Τα πιο ωτοτοξικά φάρμακα είναι οι αμινογλυκοσίνες, ουσίες που χρησιμοποιούνται στη χημειοθεραπεία, καθώς και πτητικές ουσίες5. Η τακτική χρήση συνηθισμένων παυσίπονων, όπως η ασπιρίνη και η παρακεταμόλη, μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο απώλειας της ακοής. Άνδρες κάτω των 60 ετών είχαν περίπου 30% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν προβλήματα ακοής με τη λήψη αυτών των ουσιών. Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα όπως η ιβουπροφαίνη, αυξάνουν κατά 61% τον κίνδυνο για τους άνδρες κάτω των 50 ετών, κατά 32% για τους άνδρες 50-59 ετών και κατά 16% για άνδρες 60 ετών και άνω. Κατά τη διάρκεια λήψης ωτοτοξικών ουσιών είναι σημαντική η παρακολούθηση της ακοής ώστε ο ιατρός να ρυθμίζει τη δόση κατάλληλα όπου αυτό είναι δυνατόν5.

Άνοια
Άτομα με βαρηκοΐα παρουσιάζουν άνοια πολύ συχνότερα από άτομα που διατηρούν την ακοή τους6, ενώ η πιθανότητα διάγνωσης άνοιας αυξάνεται λογαριθμικά με την αύξηση της βαρηκοΐας. Η σχέση μεταξύ των δύο παθήσεων δεν είναι ακόμα γνωστή, ωστόσο πιθανολογείται κοινή παθολογία είτε μείωση της νοητικής λειτουργίας σαν συνέπεια κοινωνικής απομόνωσης. Η συνεχής προσπάθεια για διατήρηση της επικοινωνίας, μπορεί να οδηγεί σε πιο άμεση εκδήλωση της νευροπαθολογίας της άνοιας. Η μειωμένη κοινωνική δραστηριότητα αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης άνοιας6. Παρά τη σύγχυση στην αιτιολογία, η ενίσχυση της ακοής με ακουστικά βοηθήματα αφαιρεί σε μεγάλο βαθμό την κοινωνική απομόνωση και θα μπορούσε να καθυστερήσει και να μειώσει τις επιπτώσεις της άνοιας.

Νεφροπάθεια
Άτομα με νεφροπάθεια παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά βαρηκοΐας από τον γενικό πληθυσμό7. Οι περιπτώσεις μέτριας ή σοβαρής βαρηκοΐας ανέρχονται στο 46%, ενώ αν συμπεριληφθούν τα άτομα με ελαφρά απώλεια, το ποσοστό ανεβαίνει στο 77% των ασθενών. Η ανάπτυξη του οργάνου του Corti και του νεφρού επηρεάζεται από κοινούς γενετικούς δείκτες, όπως εκδηλώνεται με παθήσεις όπως το σύνδρομο Alport ή το βράγχιο-ωτο-νεφρικό σύνδρομο. Οι ομοιότητες στους μηχανισμούς μεταφοράς υγρών και ηλεκτρολυτών μεταξύ της μεσαίας κλίμακας και του νεφρού μπορεί να εξηγούν τις βλάβες που προκαλούνται από ωτοτοξική αγωγή και στα δύο όργανα. Περαιτέρω νευροπάθειες που επιφέρει η νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να συμπληρώνουν την αιτιολογία σύνδεσης των ασθενειών7.

Ασθένεια του Menière
Η ασθένεια Ménière είναι συνήθης αιτία ιλίγγου λόγω δυσλειτουργίας του έσω ωτός. Συνήθως επηρεάζεται το ένα αυτί, ενώ στο 20% των ασθενών η ασθένεια είναι αμφοτερόπλευρη8. Τα συμπτώματα παρουσιάζονται μεταξύ 20-50 ετών, και συμπεριλαμβάνουν εμβοές, αίσθηση πληρότητας του ωτός, ίλιγγο, και βαρηκοΐα με διακυμάνσεις8.

Επίλογος

Η παρούσα αναφορά συμπεριλαμβάνει τις πιο κοινές χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται με μόνιμη βαρηκοΐα στους ενήλικες. Παραλείφθηκαν αναφορές σε θορυβογενή βαρηκοΐα, ιδιοπαθείς απώλειες ακοής, αιφνίδια πτώση ακοής, και απώλεια δεξιοτήτων ακουστικής επεξεργασίας στην τρίτη ηλικία, ή παθήσεις που μπορεί να επιφέρουν βαρηκοΐα σε μικρότερα ποσοστά. Κατά τη διάρκεια της ιατρικής επίσκεψης μπορεί να διαπιστωθεί η πιθανότητα ο ασθενής να πάσχει από απώλεια ακοής, ώστε να προγραμματιστεί η αξιολόγηση. Θετική απάντηση στη γενική ερώτηση «πιστεύετε ότι έχετε απώλεια ακοής» σχετίζεται με διάγνωση βαρηκοΐας σε ποσοστό γύρω στο 65%9. Το προσαρμοσμένο στα ελληνικά και συντομευμένο Ηearing Ηandicap Ιnventory for the Εlderly – Screening (HHIE-S) <ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ ΓΙΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ-ΚΑΔΗ> έχει αποδειχτεί ότι είναι ευαίσθητος δείκτης που σχετίζεται πάνω από 80% με την τελική διάγνωση βαρηκοΐας9, με κριτήριο τη θετική απάντηση σε πάνω από μία ερώτηση.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ ΓΙΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ-ΚΑΔΗ9
   ΝΑΙ ΟΧΙ
1. Δυσκολεύεστε όταν μιλάτε με μέλη της οικογένειας    
2. Δυσκολεύεστε όταν κάποιος ψιθυρίζει    
3. Παραπονούνται μέλη της οικογένειας για την ακοή σας    
4. Αυξάνετε την ένταση της τηλεόρασης ή του ραδιοφώνου    
5. Δυσκολεύεστε να ακούσετε όταν είστε σε εστιατόριο/καφενείο/εκκλησία    

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Li-Korotky HS. (2012). Age-related hearing loss: quality of care for quality of life. Gerontologist. Apr;52(2):265-71. Epub 2012 Mar 1.
2. Bainbridge KE, Hoffman HJ, Cowie CC (2008). Diabetes and hearing impairment in the United States: audiometric evidence from the National Health and Nutrition Examination Survey, 1999 to 2004. Ann Intern Med. Jul 1;149(1):1-10. Epub 2008 Jun 16.
3. Torre P 3rd, Cruickshanks KJ, Klein BE, Klein R, Nondahl DM. (2005). The Association between cardiovascular disease and cochlear function in older adults. J Speech Lang Hear Res. Apr; 48(2): 473-481.
4. The Association Between Cardiovascular Disease and Cochlear Function in Older Adults, Population Health Program Faculty, Wisconsin University, First Annual Population Health Poster Session selected abstracts 2001-2002.
5. http://www.asha.org/about/news/tipsheets/ototoxic.htm
6. Lin FR, Metter EJ, O’Brien RJ, Resnick SM, Zonderman AB, Ferrucci LArch Neurol. (2011). Hearing loss and incident dementia. Feb;68(2):214-20.
7. Thodi C, Thodis E, Danielides V, Pasadakis P, Vargemezis V. (2006). Hearing in renal failure. Nephrol Dial Transplant. Nov;21(11):3023-30. Epub 2006 Aug 25.
8. Sumi T, Watanabe I, Tsunoda A, Nishio A, Komatsuzaki A, Kitamura K Acta Otolaryngol.( 2012). Longitudinal study of 29 patients with Meniere’s disease with follow-up of 10 years or more Jan;132(1):10-5. Epub 2011 Nov 6.
9. Thodi C, Parazzini M, Kramer SE, Davis A, … Grandori F (2012). Adult Hearing Screening: Follow up and Outcomes AHS2012, Como, Italy, June